Tagi

Karamat

Koncepcja cudu w tradycji religijnej islamu

W historii wielkich religii świata zawsze pojawiały się elementy transcendentalne, a wiele zjawisk i zdarzeń określało się mianem cudu. W islamie, najmłodszej, jednocześnie drugiej, co do wielkości religii na świecie, cuda towarzyszyły niemal od samego zarania tej wielkiej religii a nawet jeszcze wcześniej.

W tradycji muzułmańskiej istnieje 99 atrybutów, jakimi można określić naturę Boga. Są to boskie cechy, dzięki którym Bóg daje się poznać człowiekowi. Jednym z takich atrybutów jest al-Karim, co oznacza Boga Szczodrego, Wspaniałomyślnego. Dzięki Swej wspaniałomyślności, Bóg obdarza Swoich „przyjaciół” charyzmatycznym darem, lub nadprzyrodzonym działaniem, zwanym karamat. Mianem przyjaciół Boga (wali-allah) określa się zwykle sufich – mistyków i świętych islamu. Określenie to jest pochodne od innego Pięknego Imienia Boga, al-Wali, czyli Przyjaciel.

W islamie rozróżnia się karamat, czyli nadprzyrodzone działanie dokonywane przez ludzi pobożnych, od tych, jakie dokonują prorocy, czyli mudżizat. Cuda będące udziałem ludzi świętych, można zaakceptować, lub nie. Osoba pobożna z reguły przestrzega religijnego prawa i tradycji Proroka, więc nie ma powodów, aby wątpić. Jednak w przypadku proroków, podważanie działania boskiego poprzez nich może prowadzić do odejścia od wiary. Przejawy karamat nie są generalnie znane, dla osób z otoczenia osoby świętej, ale mudżizatproroków, za sprawą Boskiego Nakazu są widoczne, ponieważ dają one świadectwo proroctwa i prowadzą wiernych do Prawdy.*1

 

W islamie istnieje też ciemna strona karamat zwana istidradż, czyli zwodzenie. Istidradż jest testem Boga i jednocześnie pułapką dla tych, którzy nie kierując się Prawem, szukają władzy i mocy, by dokonywać cudów, uzdrawiać jednych, czy szkodzić innym. Ludzie, którzy ulegają istidradż mogą często odnosić sukcesy w świecie, być sławni i nie różnić się zewnętrznie od innych, jednocześnie świadomie, lub nieświadomie zwodzić, czy stosować magię. Prorok Muhammad powiedział: „Kiedy widzisz, że Bóg obdarza dobrą fortuną ludzi, którzy stale popełniają grzech i są Mu nieposłuszni, wiedz, że Bóg daje im istidradż.” 

Przyjaciele Boga

Koncepcja świętości w islamie wiąże się z suficką ideą człowieka doskonałego. Człowiekiem doskonałym, jest ten, kto osiągnął możliwie najwyższy i końcowy etap duchowego rozwoju. Używając sufickiej alegorii, serce człowieka doskonałego jest jak wypolerowane lustro, w którym jedynie refleksy boskiego miłosierdzia znajdują swoje odbicie, a każdy atom jego istoty dźwięczy brzmieniem imienia Boga i Go wychwala. Człowiek staje się „transparentny” do tego stopnia, że żadne zło nie znajduje w nim punktu zaczepienia. Doskonałość jest wynikiem dogłębnej transformacji ludzkiego serca i duszy oraz ich oczyszczenia. Z definicji człowiek doskonały uznany będzie za człowieka świętego, ponieważ nie ma w nim egoistycznych motywacji działania, co ważniejsze, hipokryzji. Człowiek nie będzie jednak doskonały dopóki, dopóty nie podda się całkowicie Bogu. Wtedy w jego sercu nie ma już nic prócz Boga, a muzułmańska deklaracja wiary „nie ma boga, prócz Boga” staje się rzeczywistością.

Należy pamiętać, że słowo doskonały ma znaczenie względne, gdyż jedynie Bóg jest istotą doskonałą. Sami sufi to często podkreślają i nigdy nie roszczą sobie pretensji do doskonałości, świętości, czy nieomylności. Sufi nawet nie określają się mianem sufi, ponieważ nigdy nie czują się godni do takiego tytułu, używają natomiast określeń takich jak przyjaciele lub niewolnicy Boga.*2

Hagiografie świętych sufich są tak bogate w opisy manifestowania się karamat, dlatego trudno w wyczerpujący sposób opisać to zagadnienie w tym tekście. W islamie nie istnieje status osoby świętej, nie istnieje też forma konsensusu w ustanawianiu świętości. Ponieważ w islamie nie ma hierarchii duchownych, uznanie świętości człowieka ma bardziej charakter uznaniowy i umowny, nie formalny. Można to zauważyć w Indiach, ogromnym tyglu wielu religii, gdzie stosunek ludzi do religii macharakter bardziej intuicyjny, niż czysto racjonalny. Często tacy ludzie czując duchową więź z osobą święta, będą odwiedzać jej grób, nawet jeśli są odmiennego wyznania. Święci, można powiedzieć używając popularnego określenia, są „ponad podziałami.”

Dokonywanie cudów, czyli rzeczy nadprzyrodzonych, nie jest w islamie jeszcze świadectwem świętości. Jak wspomniano wcześniej, moce jakie posiadają ludzie dokonujący cudów, mogą pochodzić niekoniecznie od Boga, ale od samego szatana. Święty w islamie nie dokonuje cudu siłą własnej mocy, ale cud dokonuje się przez niego za sprawą Boga. Wtedy cud jest boską teofanią, a człowiek jedynie przewodnikiem, przez który przepływa łaska Boża. Używając analogii z fizyki, im wyższa jakość przewodnika, tym lepiej płynie przez niego energia elektryczna.

Wewnętrzny stan świętego, czy jego postępowanie nie są oczywiste i zrozumiałe dla przeciętnego, współczesnego mu człowieka. Jedynie Bóg to wie, ponieważ On widzi ludzkie serca takie jakie naprawdę są. Czasem jeden sufi jest w stanie rozpoznać innego, a czasem ktoś może mieć sen, w których pojawia się dawno zmarły sufi. Wielu świętych pozostaje nieznanych, jak na przykład Bibi Fatma z Delhi, która posiadała wysoką rangę świętości, ale była praktycznie nieznana przez jej współczesnych. Była jednak rozpoznana przez kilku żyjących w tym czasie sufich w Indiach.

Czy można w jakiś sposób rozpoznać osobę świętą? Osobiste doświadczenia wielu ludzi znanych autorowi niniejszego tekstu, w tym doświadczeń samego autora z jego sufickim nauczycielem – szajchem, potwierdzają taką możliwość. Szajch był ogromnie skromnym i bezpretensjonalnym człowiekiem w relacji z innymi ludźmi, ale pobyt w jego obecności posiadał odmienną jakość i sprawiał, że umysł zaczynał funkcjonować inaczej, a w sercu czuło się pewien rodzaj ekspansji, wzniosłości. Ponieważ szajch nigdy nie był nadmiernie rozmowny, więc źródło tego stanu nie pochodziło ze słów, ale samej jego obecności i wewnętrznego stanu.

Istnienie świętych w świecie, jest z punktu widzenia sufizmu niezmiernie ważne, ponieważ święci, będący blisko Boga, są łącznikiem tego świata ze sferą ducha. Uważa się, że święty najbardziej potrzebny jest nie w „niebie,” ale tu na ziemi. Schemat duchowej podróży sufich odbyta się w trzech etapach: podróż ku Bogu, podróż w Bogu i podróż od Boga. Ten ostatni etap sugeruje, że sufi nie tkwi jedynie w świadomości Boga, ale wraca z tą świadomością do świata ludzi. Sufi kroczą drogą proroków, ponieważ prorocy żyją wśród ludzi, mając jednocześnie stały kontakt z Bogiem i Jego wolą. Doskonałe działanie i służenie Bogu jest możliwe na tym trzecim etapie podróży. Aby czynić dobro, mówią sufi, należy najpierw samemu stać się dobrym.

W islamie istnieje bardzo rozbudowana idea świętości, gdzie święci stanowią całą hierarchię istot, żyjących na ziemi, czy też znajdujących się w wymiarze duchowym. Istnienie przyjaciół Boga sprawia, iż łaska Boga może znaleźć w nich doskonały kanał i trafiać do serc ludzkich. Łaska w terminologii islamu nosi nazwę baraka. Baraka może być skoncentrowana wokół osoby świętej, niezależnie czy jest ona w tym, czy „innym” świecie. Suficki zwyczaj odwiedzania grobów świętych (derga) jest przykładem odczuwania obecnościbaraki, a derga jest pewnym magnetycznym miejscem, które przyciąga ludzi również innych wyznań.

Dobrym przykładem tego są wcześniej wspomniane Indie, oraz Pakistan, gdzie ośrodki derga tętnią życiem, gdzie przychodzą muzycy grający muzykę qawwali, gdzie ludzie recytują świętym poezję, czy pogrążają się w głębokiej kontemplacji. Będąc pierwszy raz w Indiach, autor niniejszego tekstu był zdumiony, widząc grób potężnego władcy Akbara świecący pustkami, natomiast groby sufickich świętych, którzy nierzadko za życia byli prawie nieznani, były przepełnione stale przypływającymi tłumami. Interesującą obserwacją było również to, że będąc w ośrodkach sufickich w Indiach, autor miał również okazję słuchać historii o niezwykłych, jak dla Europejczyka wydarzeniach (podchodzących pod kategorię cudów), ale które wydawały się zdarzeniami niewielkiej rangi wśród lokalnych sufich. Były to na przykład materializacje świętych, prorocze sny, sny zawierające instrukcje, czy kontakt ze świętymi żyjącymi wiele wieków wcześniej.

Należy wyjaśnić przy tej okazji, że odwiedziny grobu świętego nie jest są konkretną praktyka suficką, ale wyrażeniem etykiety i szacunku dla świętego. Zwyczajowo pozdrawia się takiego świętego i oferuje modlitwę w jego intencji.*3 Kierowanie osobistych próśb do świętych jest nie tylko w złym tonie, ale niezgodne z islamem. Prośby kieruje się tylko i wyłącznie do Boga, a zarówno odwiedzający grób, jak i sam święty, są w końcu jedynie sługami bożymi.

Święci w islamie są wyrazem miłosierdzia Bożego i nadają sens ludzkiej egzystencji. Świat bez nich byłby z pewnością innym światem. Dotyczy to zresztą świętych i przyjaciół Boga każdej religii, gdyż Bóg zawsze patrzy na ludzkie serca.

Prorok Muhammad powiedział kiedyś znamienne słowa: (Hadis w narracji Iman Abu Hurajra) „Bóg wypowiada wojnę temu, kto skrzywdzi Jego przyjaciela.” Koran (10:62) mówi, „Zaprawdę, przyjaciele Boga nie będą się lękać ani nie będą się smucić.” 

Reklamy