Tagi

,

Szaria (szariat)– to islamskie prawo. Źródłem teologii islamu i islamskiego prawa są Koran i sunna proroka Muhammada. Koran, księga objawiona islamu, składa się ze 114 rozdziałów (sur). Jest ona największym cudem islamu. To, wg muzułmanów, jedyny cud w dziejach świata, który jest cały czas „żywy”. Możemy go w każdej chwili doświadczyć.
Po Koranie, drugim źródłem pisanym są tzw. hadisy, czyli spisane słowa i czyny proroka Muhammada. Hadisy składają się na islamską tradycję zwaną sunna. Treści hadisów obejmują nie tylko dogmaty islamu, ale również sprawy związane z obowiązkami religijnymi, ładem społecznym, rodziną, obyczajowością itp.
Koran i sunna są źródłem islamskiego prawa.
Prawo reguluje zasady życia społecznego, zawiera zatem przepisy prawa cywilnego i karnego. Ze względu na to, że źródłem tego prawa jest Koran i sunna, określenie normy prawnej, właściwej dla rozstrzygnięcia danej sprawy, oznacza określenie nakazu Boga. Z tego powodu muzułmańscy teoretycy prawa, są także uczonymi teologami. Jeżeli dla rozstrzygnięcia określonego problemu nie można odnaleźć właściwej zasady wynikającej z Koranu bądź sunny, oznacza to, że Bóg dał ludziom możność rozstrzygnięcia takiej kwestii. Warunkiem takiego rozstrzygnięcia jest jednak to, że punktem wyjścia musi być przyjęcie ducha Koranu i sunny, w ten sposób, by nie popaść z nimi w sprzeczność. Dokonują tego mudżtahidzi, którzy rozwiązują kwestie prawne w oparciu o ogólne zasady islamu, które są w tym wypadku niezbędną normą dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Można w tym przypadku wyodrębnić takie zasady i źródła prawa jak „fatwy”, czyli tłumaczenia określonych tekstów Koranu przez muzułmańskich uczonych, ponadtokija”, czyli wnioskowanie na zasadzie analogii oraz idżmę –zgodną opinię mudżtahidów.
W islamie jest wiele szkół prawnych, które różnią się wieloma szczegółami. Do najważniejszych zalicza się cztery szkoły islamu sannickiego, tzn. malikicką , hanaficką, szaficką i hanabalicką, oraz szyicką szkołę prawną –dżafarycką. Nazwy tych szkół wywodzą się od imion uczonych, którzy dokonali ich systematyzacji.
(Zachęcam do przeczytania tekstu szejcha Miernika z SJM, zatytułowanego „Czym jest szariat?” z dnia 31.08.2012 na niniejszym blogu, gdzie bliżej wyjaśnia on koncepcję prawa w islamie)
Islamska myśl polityczna stanowi integralną część muzułmańskiego prawa. Oznacza to, że sposób sprawowania władzy określony jest przez prawo, które ma swoje źródło w boskim objawieniu.
Niezbędne, moim zdaniem, przy omawianiu islamskiej koncepcji politycznej jest wyjaśnienie trzech pojęć, są to „kalifat”, „dar al islam” i „umma”
Kalifat ( z arab. chalifa – „następstwo”), to polityczno – społeczny system (organizacja) państwa muzułmańskiego, na czele którego stoi kalif (następca proroka Muhammada). Za wzorcowy kalifat muzułmanie (sunnici) uznają okres, kiedy na czele muzułmańskiego państwa stali czterej pierwsi następcy proroka Muhammada tzw. „kalifowie sprawiedliwi” (Abu Bakr, Omar, Osman i Ali). Stolicą kalifatu była wówczas Mekka.
Dar al – islam (arab. „dom”, „przybytek islamu”), termin muzułmańskiego prawa, oznaczający wszystkie tereny podległe muzułmańskim władcom. Na terenach tych obowiązuje szariat. Zgodnie z koncepcją islamu, dar al – islam powinien obejmować cały świat. Na takich terenach zezwala się mieszkać nie – muzułmanom. Współcześnie koncepcja dar al.-islam, obejmuje także ten obszar, gdzie mieszkają muzułmanie, którym wolno swobodnie praktykować swoją religię.
Umma – wspólnota, macierz, muzułmański naród. Zgodnie ze społeczną koncepcją islamu obowiązkiem każdego muzułmanina jest dążenie do ummy i praca na jej rzecz.
Najważniejszym muzułmańskim dokumentem politycznym jest „Konstytucja medyńska” ustalająca stosunki społeczne panujące pomiędzy mieszkańcami Medyny za czasów Proroka (s.a.). Po śmierci proroka Muhammada (s.a.), który pełnił „funkcję przywódcy i duchowego przewodnika”, powstał problem, kto ma przejąć następstwo po nim, z zachowaniem funkcji przywódczej i religijnej. Różnica polegała jednak na tym, że następcy nie byli już prorokami. Po ustanowieniu następcy (był nim Abu Bakr) przystąpiono do kształtowania systemu władzy i administracji. Z  czasem rozbudowano  system władzy i urzędów, pojawiła się hierarchia urzędników od wezyra po niższe szczeble urzędnicze. Klasyczna myśl polityczna islamu nie jest zbiorem pragmatycznych rozważań na temat, zbiorem praw i przepisów, lecz teoretycznym rozważaniem różnych możliwości. Jedna z takich opcji zakłada, że sprawowanie władzy, polityka podlega nakazom Bożym. Nie ma podziału na funkcje świeckie i religijne, oba te elementy powinny skupiać się w jednej osobie.
Konieczność istnienia urzędu kalifa nie rozwiązuje oczywiście wszystkich kwestii związanych z władzą, a jest punktem wyjścia do dalszych przemyśleń i rozważań. Jednak ważne jest to, by państwo pod rządami kalifa kontynuowało misję Proroka na ziemi.
Wzorem państwa dla większości muzułmanów jest kalifat z czasów czterech pierwszych kalifów. Wielu muzułmańskich uczonych stwierdza jednoznacznie, że po tym okresie kalifowie odchodzili od drogi religijnej na rzecz większego zaangażowania politycznego. Ostatecznie spuścizna po kalifacie (jaki by on nie był) upadła wraz z upadkiem imperium osmańskiego (sułtanatu).
Islam jako system polityczny opiera się na dwóch fundamentach: dogmatycznym- opartym na monoteizmie i społecznym – opartym na równości i sprawiedliwości. Bóg w Koranie mówi o ludziach bez rodzajów, kolorów i podziałów. Człowiek może być lepszy od drugiego tylko poprzez wyższy stopień bogobojności.
Sprawiedliwość ma swój wyraz w sposobie prowadzenia społeczności przez Proroka. Sprawiedliwość jest obowiązkiem nie tylko moralnym, ale i prawnym.
Potwierdzają to hadisy: „Żaden Arab nie ma większych zasług od cudzoziemca, ani biały od czarnego,, chyba , że w pobożności” – powiedział prorok Muhammad (1).
Wprowadzenie takiego systemu politycznego, zgodnie z islamem, nie może odbywać się na drodze przemocy. Niestety, zdarza się, że ludzie nierozumiejący prawdziwego przesłania islamu, wypaczają jego idee. Czasami robią to z całą świadomością, cynicznie wykorzystując wiarę do własnych, politycznych interesów. Jeżeli wiąże się to z przemocą, mówimy wtedy o terroryzmie.
Wraz z rodzeniem się koncepcji politycznej islamu, któremu towarzyszył wybór następcy, powstał spór o to, kto powinien dostąpić takiego zaszczytu. Ukształtowały się cztery stanowiska:
– każda osoba,
– ktoś o wielkich zasługach,
– ktoś o dużych wpływach,
– ktoś blisko spokrewniony z prorokiem.
Oczywiście te cztery stanowiska nie oznaczały, że spór o sukcesję dotyczył czterech różnych osób, gdyż cztery z powyższych cech mogła skupiać w sobie jedna osoba. To właśnie spór o następcę doprowadził do podziału wewnątrz islamu, który ma swoje odzwierciedlenie do czasów nam współczesnych.
Sunnizm i szyizm to dwa główne nurty islamu. Sunnici w świecie islamu stanowią ok. 85 procentową większość. Szyici należą do mniejszości. Są jednak kraje o tradycji muzułmańskiej, w których to właśnie szyici są większością. W Iranie i Azerbejdżanie żyje ponad 90 procentowa większość szyicka, a w Iraku 60 procentowa.
Podział na szyitów i sunnitów jest podziałem polityczno – religijnym. Obydwa nurty stanowią ortodoksję islamską, nie rozbijają więc, w żadnym wypadku, jedności teologicznej islamu. Dogmaty wiary w sunnizmie i szyizmie są identyczne i nienaruszalne.
Przyglądając się z „boku”, różnica między tymi nurtami związana jest właśnie z problemem wyboru następcy po śmierci ostatniego proroka islamu Muhammada (s.a.), który był  także przywódcą społeczności islamskiej. Problem nie dotyczył jedynie tego „kto”, ale także tego „jak” sprawować władzę nad muzułmanami. Nieliczna grupa muzułmanów uważała, że funkcja następcy po Proroku powinna pozostać w jego rodzinie. Popierali oni Alego, kuzyna i zięcia Muhammada, stąd nazwa szi’a: „zwolennicy” Alego. Szyici uważali, że następca nie może być jedynie chalifa (kalifem), władcą nowo założonej gminy, ale również interpretatorem nauk religijnych. Według szyitów, to właśnie Ali (a) skupiał w sobie cztery cechy idealnego następcy proroka Muhammada (s.a.)
Wewnątrz szyizmu z czasem wydzieliły się kolejne ugrupowania w zależności od  liczby uznawanych Imamów następujących po proroku Muhammadzie (s). Zasadniczą i najbardziej liczną grupę stanowią szyici uznający dwunastu Imamów. Pierwszym był właśnie Ali Ibn Abi Talib brat stryjeczny i zięć Proroka. Ostatnim, dwunastym, był  Muhammad al.-Mahdi (a), który jak wierzą szyici, swego czasu zniknął i to zniknięcie trwa po dziś dzień. Przed końcem czasu znowu pojawi się na ziemi, przynosząc sprawiedliwość i światowy pokój.
O ile koncepcja polityczna sunnizmu związana jest z kalifatem, o czym pisałem  wcześniej, o tyle polityczna strona szyizmu jest nierozerwalnie związana z osobą „ukrytego Imama”.  W czasie jego nieobecności, każde rządy są niedoskonałe, ponieważ odzwierciedlają one niedoskonałość człowieka. Przeciwko takiej władzy (szczególnie władzy kalifów) szyici często się buntowali.
Dlatego właśnie, paradoksalnie, to oni bywają nazywani często „odłamem fundamentalistycznym”. Paradoksalnie, gdyż szyici zawsze byli otwarci na obcą filozofię (m.in. Arystotelesa), interpretowali prawo, uwzględniając zmieniające się czasy (np. postęp technologiczny), zwracają uwagę nie tylko na egzoteryczną, ale i ezoteryczną stronę religii.
(1) Y. Machi, Muzułmański obywatel belgijsko- europejski, [w] K. Górak-Sosnowska, K. Pędziwiatr, P. Kubicki (red), Islam i obywatelskość w Europie, Warszawa, 2006, s. 64

Rafał Berger