Tagi

Jedigar

Urodził się 31 października 1898 roku w rodzinnym majątku Tekeli w guberni tyfliskiej – blisko Baku w Azerbejdżanie. Jedigar studiował na Politechnice Kijowskiej, którą porzucił po kilku miesiącach by wstąpić do Tyfliskiego Korpusu kadetów. Kończy go w roku 1916 i od razu, w składzie Dagestańskiego Pułku Kawalerii, wyrusza by walczyć na froncie rosyjsko – niemieckim, gdzie brał udział w ofensywie Brusiłowa. Kiedy zaczęła się rewolucja  w 1917 roku, studiował w Kijowskiej Michajłowskiej Szkole Artylerii. Szkołę tę porzucił na rzecz służby w wojskach Demokratycznej  Republiki Azerbejdżanu. Tam walczył w ramach Kaukaskiego Korpusu Muzułmanów , zwaną Armią Zakaukaską, gdzie szefem sztabu i faktycznym jej twórcą był Maciej Sulejman Sulkiewicz, Polski Tatar. Jedigarowi zostaje powierzone dowództwo nad oddziałem jazdy w Karabachu, a na  przełomie lat 1919/1920 zostaje dowódcą jednostki karabinów maszynowych w ramach Tekińskiego Pułku jazdy.
Po agresji Bolszewików w 1920 roku przeszedł na terytorium Gruzji i prowadził walki partyzanckie przeciwko armii czerwonej. 19 listopada 1922 roku, po utracie niepodległości przez Gruzję  i Azerbejdżan, poprzez Turcję i Rumunię przedostaje się do Polski. Zaciąga się do Wojska Polskiego jako oficer kontraktowy kawalerii w stopniu rotmistrza, zwolniony jednak w powodu choroby, ponownie wstępuje do służby w styczniu 1924 roku. Zostaje skierowany do Centrum Szkolenia Kawalerii w Grudziądzu, które ukończył rok później i trafia do 10 Pułku Strzelców Konnych w Łańcucie. Tam podczas manewrów szybko dostrzeżono jego talent i powierzono mu dowództwo plutonu w szkole oficerskiej. Od października 1926 roku był dowódcą  4. szwadronu tego pułku, od stycznia 1928 roku II wydzielonego dywizjonu, od kwietnia 1928 roku jest dowódcą szwadronu szkolnego, a od lipca tegoż roku ponownie dowódcą 4 szwadronu. W lutym 1930 roku został skierowany na kurs dowódców batalionów w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia w Rembertowie, który ukończył w miesiącu czerwcu. Następnie Jedigar ukończył z odznaczeniem Wyższą Szkołę Wojenną (1932) i jako oficer dyplomowany trafił do Baranowickiej Brygady Kawalerii. W 1934 roku awansowany na majora, dwa lata później został zastępcą dowódcy 7 Pułku Ułanów Lubelskich. W 1939 roku służył w Mazowieckiej Brygadzie Kawalerii.  W momencie wybuchu II wojny światowej pracował na stanowisku dyrektora naukowego w Centrum Szkolenia Kawalerii w Grudziądzu i był etatowym oficerem Mazowieckiej BK. Po niemieckim ataku, 10 września, zdołał dotrzeć do swojego oddziału i przeszedł z nim część szlaku bojowego jako szef sztabu. W czasie kampanii wrześniowej trafił do niewoli niemieckiej, ale kilka miesięcy później zwolniono go jako obcokrajowca (podał się za Persa) w efekcie czego w sierpniu 1940 roku wrócił do Warszawy. W Warszawie  nawiązał kontakt z oficerami i podoficerami 7 Pułku Ułanów Lubelskich i przystąpił do odtwarzania w konspiracji tej kawaleryjskiej jednostki. 9 grudnia 1940 roku został mianowany dowódcą 7 Pułku Ułanów Lubelskich, przyjął pseudonim „Damazy”. W 1942 roku otrzymał również szefostwo działu kawalerii w Wydziale Broni Szybkich Oddziałów Oddziału III Komendy Głównej Armii Krajowej i awans na stopień podpułkownika dyplomowanego.
17 lipca 1944 roku delegowany przez dowódcę Armii Krajowej poza Warszawę z rozkazem przedostania się do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wyjechał do Wiednia, gdzie doszła go wiadomość o wybuchu Powstania Warszawskiego. Powrócił do kraju w okolice Łodzi, aby dołączyć do walczących. Z powodu upadku powstania, nie wziął udziału w walkach. Polskę opuścił dopiero wiosną 1945 roku,  po wydaniu formalnego rozkazu, w dniu 12 stycznia, rozwiązującego konspiracyjny 7 Pułk Ułanów Lubelskich – noszący kryptonim „Jeleń”. 2 maja 1945 roku przybył do 2 Korpusu PSZ we Włoszech, gdzie został przydzielony do sekcji oficerów łącznikowych i ukończył kurs informacyjny oficerów sztabowych w Benevento. W odtworzonym we Włoszech 7 Pułku Ułanów Lubelskich opracował, z grupą oficerów pułku przybyłych z niewoli niemieckiej, kronikę jego działań w Kampanii Wrześniowej i walk w Powstaniu Warszawskim. W Wielkiej Brytanii, w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia był komendantem obozu w Tilstok. Po demobilizacji wyjechał na początku 1949 roku do Argentyny, gdzie zamieszkał w Buenos Aires, był tam prezesem Koła Armii Krajowej w Argentynie i Sekcji Koła Żołnierzy 7 Pułku Ułanów Lubelskich im. Gen. Kazimierza Sosnowskiego. Zmarł w Buenos Aires 13 grudnia 1971 roku, pochowany został na tamtejszym cmentarzu. Jego prochy sprowadzono do Polski w 1990 roku i złożono na Muzułmańskim Cmentarzu Tatarskim w Warszawie.
Odznaczony między innymi Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi z mieczami, dwukrotnie Złotym Krzyżem Zasługi, Srebnym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Armii Krajowej, azebedżajskim orderem wojennym „Igt Nisani“.
Ciekawostką jest to, że Veli Bek Jedigar był najprawdopodobniej szyitą i dla nas Polskich szyitów jest niewątpliwie wzorem muzułmanina, który nie tylko wyróżnił się jako wielki patriota, ale i skupiał się na pracy intelektualnej, jest autorem książki „Zarys historii wojennej Tatarskiego Pułku Ułanów im. pułkownika Mustafy Achmatowicza“. Jak zatem widać szyici w Polsce nie tylko pojawiali się, ale i także zasłużyli się naszej ojczyźnie, co dla członków Stowarzyszenia Jedności Muzułmańskiej jest wyznacznikiem ich działalności w służbie Islamu i narodu.

Grafika: http://domkaukaski.org