Tagi

Jeśli natomiast chodzi o prawo Boskie, sytuacja w islamie i chrześcijaństwie jest zupełnie inna. Islam nigdy nie oddawał cesarzowi tego, co cesarskie. Raczej starał się przyłączyć sferę cesarza, a więc życie polityczne, społeczne i ekonomiczne, do ogólnego światopoglądu religijnego. I dlatego prawo w islamie jest integralną częścią objawienia, a nie elementem obcym. Oczywiście prawo rzymskie również miało zabarwienie religijne, bo było związane z religią Rzymian, a zadaniem „boskiego Cezara” było ustanowienie dzięki temu prawu ładu na ziemi. Jednakże z punktu widzenia chrześcijaństwa był to obcy wtręt, pozbawiony uświęcającego autorytetu objawienia. Na chrześcijańskim Zachodzie prawo od samego początku było czymś ludzkim, tworzonym i poprawianym przez ludzi zgodnie z potrzebami i wymaganiami czasu. Zachodni stosunek do prawa jest całkowicie określony przez charakter chrześcijaństwa jako duchowej drogi nie dysponującej własnym objawionym prawem.

Semickie rozumienie prawa, pojawiające się zarówno w judaizmie jak i islamie, jest całkiem inne. Panuje tam religijne rozumienie prawa, a więc takie, według którego prawo stanowi integralną część religii. W gruncie rzeczy dla muzułmanina religia jest prawem Boskim obejmującym nie tylko uniwersalne zasady etyki, ale również szczegółowe wskazówki, jak człowiek powinien żyć, zachowywać się wobec sąsiada i Boga, jak powinien jeść, rozmnażać się i spać, jak powinien kupować i sprzedawać, jak powinien się modlić i dokonywać innych aktów wiary. Obejmuje ono wszelkie aspekty życia ludzkiego, zawiera w swoich przepisach określenie sposobu życia muzułmanina w zgodzie z wolą Boską. Kieruje człowieka ku rozumieniu woli Boskiej wskazując, które postępki i rzeczy są z religijnego punktu widzenia obowiązkowe (wadżib), które są chwalebne, czyli zalecane (mandub), które są zakazane (ha-ram), które są godne potępienia (makruh), a które obojętne (mubah). Dzięki takiej skali człowiek poznaje wartość ludzkich działań w ocenie Boga, a w związku z tym może
odróżnić „prostą ścieżkę” od tej, która zaprowadzi go na manowce. Szari’at wyposaża człowieka w wiedzę o tym, co dobre, a co złe. I dzięki wolnej Woli człowiek wybiera drogę, którą pójdzie.

Takie prawo stanowi wzór idealnego życia człowieka. Jest to prawo transcendentne stosowane w społeczeństwie ludzkim. Nigdy jednak nie jest w pełni realizowane ze względu na niedoskonałość wszystkiego, co ludzkie. Szari’at odpowiada rzeczywistości wychodzącej poza czas i historię. Każde pokolenie muzułmańskich społeczeństw winno dążyć do przystosowania się do zasad szari’atu i wciąż na nowo stosować go do warunków, w jakich się znajduje. Proces twórczy każdego pokolenia polega nie na przekształceniu prawa, lecz na takim zmienianiu ludzi i ludzkich społeczeństw, by żyli zgodnie z prawem. Z punktu widzenia islamu religii nie można reformować po to, by była ona zgodna z wciąż zmieniającą się i niedoskonałą naturą człowiek, to ludzie winni się zmieniać, by żyć według zasad objawienia. Ludzie muszą się dostosować do tego, co Boskie, a nie to, co Boskie, ma się dostosowywać do tego, co ludzkie.

Ruchy reformatorskie w dziejach islamu dążyły do takiego kształtowania i modelowania postaw ludzi i instytucji społecznych, by pozostawały w harmonii z szari’atem. Chodziło o odrodzenie i ożywienie społeczeństwa ludzkiego przez ciągłe nasycanie jego struktur zasadami objawienia, które opatrznościowo stały się jedynym kryterium wartości. Te zaś współczesne ruchy, które dążą do zreformowania Boskiego prawa, a nie społeczeństwa ludzkiego, pod każdym względem stanowią z muzułmańskiego punktu widzenia zjawiska anomalne. Takie ruchy spowodowane są w znacznej mierze nie tylko osłabieniem wiary religijnej wśród niektórych ludzi, lecz także współczesną mentalnością Zachodu, zrodzoną na gruncie chrześcijańskim; dlatego też niezrozumiale jest dlań niezmienne prawo będące sterem dla społeczeństw, na podstawie którego człowiek powinien dążyć do kształtowania swojego życia indywidualnego i społecznego. Najlepszym dowodem głębokiego dziedzictwa religijnego w człowieku jest współczesny stosunek Zachodu do prawa, który niczym się nie różni od stosunku chrześcijaństwa do prawa. A przecież wielu z tych, którzy tworzyli i nadal wspierają nowoczesne poglądy, nie uważa się za chrześcijan, niektórzy nawet są chrześcijaństwu przeciwni.

Szari’at jest w islamie drogą ku integracji społeczeństwa. Jest sposobem nadania znaczenia religijnego codziennemu życiu i przyłączenia życia do duchowego ośrodka. Człowiek żyje w wielości; żyje i działa zgodnie z różnorodnymi dążeniami, jakie się w nim mieszczą; niektóre z nich są rezultatem zwierzęcych instynktów, inne wynikają z uczuciowych, racjonalnych albo nawet duchowych aspektów istnienia. Człowiek staje wobec tej wielości sam, ale jednocześnie żyje w społeczeństwie, którego jest częścią i z którego członkami wchodzi w nieokreśloną liczbę kontaktów i stosunków. Wszystkie działania, normy postępowania i funkcjonowania człowieka typowe dla kondycji ludzkiej mają znaczenie jedynie w ramach szari’atu. Boskie prawo jest siecią nakazów i postaw rządzących całym ludzkim życiem, a ze względu na swój wszechobejmujący charakter zdolne są do integrowania człowieka i społeczeństwa zgodnie z nadrzędnymi zasadami islamu, a mianowicie jedności, czyli tauhidu. Szari’at jest środkiem realizacji tej jedności w życiu ludzi.