Tagi

Z zewnątrz ta funkcja szari’atu jest trudna do zrozumienia. Z pozoru wydaje się, że szari’at zawiera prawa dotyczące małżeństwa, handlu, podziału spadku czy spraw państwowych. To wszystko są działania mieszczące się w sferze czasu i wielości. Jakże więc można je połączyć, by odzwierciedlały jedność? Otóż chodzi o to, że wszystkie działania są po prostu działaniami bez względu na to, czy są wykonywane zgodnie z sza-ri’atern, czy też nie. Jednakże wpływ tych działań -na dusze ludzi jest   zupełnie inny i zależy od tego, czy są podejmowane zgodnie z prawami ludzkimi, czy też w zgodzie z nauką szari’atu. W tym drugim wypadku .religijny kontekst danego działania i wewnętrzne powiązanie nauk szari’atu z duchowym życiem człowieka przekształcają działanie świeckie w religijne. Dusza nie rozprasza się na niezliczone formy działania, ponieważ samo działanie ma pozytywny wpływ na duszę, wpływ decydujący o jej integracji.

 

Istnieje pewien hadis, według którego człowiek utrzymujący swoją rodzinę w równym stopniu wypełnia akt wiary, jak podczas modlitwy. Jest to twierdzenie trudno zrozumiałe dla kogoś nie zaznajomionego z tradycyjnym życiem. We współczesnym społeczeństwie nie sposób w większości działań doszukać się religijnego znaczenia. Z wyjątkiem nielicznych urzędów, ściśle powiązanych z zaspokajaniem potrzeb religijnych, na ogół praca zarobkowa człowieka pozbawiona jest znaczenia religijnego. Rozpad tradycyjnego społeczeństwa chrześcijańskiego, w którym każde działanie miało znaczenie religijne, dawno doprowadził na Zachodzie do sekularyzacji znacznych sfer życia. Współczesny człowiek pragnący harmonii we własnym życiu z wielkim trudem nadaje religijne znaczenie codziennej pracy, którą z konieczności musi wykonywać.

 

Szari’at sprawia, że zdobywanie chleba powszedniego jest aktem religijnym, wykonywanym przez muzułmanina ze świadomością, że podejmuje działanie pile „Bogu i równie obowiązkowe jak spełnianie czysto religijnych nakazów. Szari’at nadaje religijną konotację wszystkim działaniom koniecznym dla życia człowieka, lecz oczywiście nie tym działaniom, które są zwykłym luksusem. W ten sposób całe życie człowieka i cała jego działalność nabierają znaczenia religijnego. Gdyby było inaczej, człowiek byłby wewnętrznie podzielony, rozbity, a tego islam stara się uniknąć. Podporządkowując swoje życie zasadom wyznaczonym przez szari’at, człowiek unika wielu nie przewidzianych nieszczęść, co mu zapewnia życie w pełnym tego słowa znaczeniu.

 

Ktoś mógłby wysunąć zarzut, że całkowita akceptacja sza-ri’atu niszczy inicjatywę człowieka. Jest to jednak krytyka pozbawiona rozumienia wewnętrznego funkcjonowania prawa Boskiego. Prawo bowiem otwiera przed człowiekiem wiele dróg zgodnych z ludzką naturą i jej potrzebami w ramach ogólnego schematu, który dotyczy wszystkich. Inicjatywa człowieka polega na wyborze’ tego, co jest, zgodne z jego potrzebami, i na życiu zgodnym z normami Boskimi określonymi przez szari’at. Inicjatywa nie przejawia się w buncie wobec prawdy, bo to jest rzeczą prostą, dziejącą się w sposób naturalny. Inicjatywa .i twórcze działanie wynikają przede wszystkim z dążenia do życia w zgodzie z prawdą, ze stosowania jej zasad do warunków, jakie los przynosi człowiekowi. Po-łączenie wszystkich tendencji i działań w ramach schematu nakazanego przez Boga wymaga od człowieka pełnej inicjatywy i energii twórczej.

 

Dla muzułmanina szari’at jest wiecznym i transcendentnym prawem, a to, jak zostało ono skodyfikowane i usystematyzowane, stało się przedmiotem zainteresowania dopiero w cza–soch współczesnych. Badania orientalistów które zazwyczaj mają charakter historyczny, poświęcały uwagę procesowi stopniowej kodyfikacji szari’atu i ustalenia jego formy, która obowiązywała w świecie muzułmańskim przez ostatnie tysiąclecie. Przyjrzenie się temu procesowi może być użyteczne, trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że prawo Boskie, choć zostało sformułowane w kilku etapach, w niczym nie straciło swojego Boskiego charakteru i niezmienności swoich zasad.

Istota całego szari’atu zawarta jest w Koranie. Ale Święta ..Księga zawiera tylko zasady wszelkiego prawa. Zawiera prawo w potencji, a nie w aktualności; prawo nie jest tam wyrażone expressis verbis, w każdym razie nie ma w Koranie wszystkich różnorodnych aspektów szari’atu.

Dlatego też zachodził stopniowy proces upowszechniania zewnętrznej formy prawa i dostosowywania go do wszystkich sfer ludzkiego życia. Proces ten trwał mniej więcej trzy wieki, kiedy to napisane zostały wielkie dzieła prawnicze islamu sunnickiego i szyickiego, przy czym w obu wypadkach proces ten był nieco inny.

Zasady prawa zawarte w Koranie zostały wyjaśnione i rozszerzone w hadisach o Proroku i jego sunnie, stanowiących razem drugie podstawowe źródło prawa. Te zaś można było zrozumieć dzięki zgodnej opinii społeczności muzułmańskiej (idżma). Wreszcie te wszystkie źródła prawa, gdy to tylko było potrzebne, uzupełniano przez analogię (kijas). A zatem, zgodnie z tradycyjnym poglądem muzułmańskim, źródłem szari’atu jest Koran, hadis, idżma oraz kijas, przy czym dwa pierwsze są najważniejsze i akceptowane przez wszystkie szkoły prawa, natomiast dwa pozostałe uznaje się albo za mniej ważne, albo nawet odrzuca.