Tagi

Imperium osmańskie było najsilniejszym i najtrwalszym spośród wielkich państw muzułmańskich. Na początku XVI wieku władcy osmańscy zbudowali niezwykle silny system państwowy. Imperium zorganizowane było na wzór armii pod dowództwem sułtana. Wszyscy żołnierze i urzędnicy wszelakich rodzajów nosili stopnie wojskowe i opłacani byli dochodami z ziemi oraz pensjami. Władza centralna była tam, gdzie przebywał właśnie imperator i jego armia. Wszyscy główni dowódcy mieli obowiązek połączyć swe oddziały podczas kampanii wojennych, a wszystkie dochody państwa podporządkowane były tejże władzy centralnej. Widać tu wyraźnie cechy militarnego państwa opiekuńczego. W swej formie osmańskiej zaadaptowało ono rozmaite elementy zapożyczone zarówno z państwa Safawidów, jak i z imperium mogolskiego. Istnieje pewne wyraźne podobieństwo pomiędzy Osmanami a Mogołami. Oba imperia panowały nad wielką masą ludności niemuzułmańskiej. Imperium osmańskie nie obejmowało jednak wszystkich wyznawców jakiejś określonej religii, jak to miało miejsce w wypadku Mogołów.
Władza osmańska obejmowała jedynie wschodnich chrześcijan, podczas gdy w tym czasie najruchliwsze kulturowo było chrześcijaństwo zachodnie. Jednakże również i tutaj wiele długoterminowych decyzji zależało od ich konfrontacji z roszczeniami innych tradycji religijnych.

W 1500 roku imperium osmańskie szybko stało się jednym z najsilniejszych państw na świecie, a następne 70 lat jego istnienia to okres niezwykłej ekspansji. Najważniejsze kierunki ekspansji obejmowały obszary na wschodzie i południu. W 1514 roku podbity został Azerbejdżan, w 1516 Syria i Palestyna, w 1517  – Egipt. Wkrótce przyszła kolej na święte miasta Mekkę i Medynę, następnie Jemen oraz bardzo ważną prowincję  – Irak. Osmanowie posuwali się na południe, chcieli bowiem przeszkodzić Portugalczykom, którzy opłynąwszy Afrykę zagrażali muzułmańskim szlakom handlowym i pielgrzymkowym. Początkowo usiłowali także podpierać władzę Mameluków w Egipcie, ale kiedy okazała się ona zbyt słaba, zaanektowali te obszary. Powodem ekspansji na wschód było powstanie imperium Safawidów. Ich militarny szyizm zagrażał osmańskiej kontroli nad plemionami we wschodniej Anatolii. Zwycięstwo Selima I (panował 1512 – 20) nad szahem Isma’ilem pod Czałdyranem zlikwidowało pozornie to zagrożenie. Jednakże przez kolejne dwa wieki imperium osmańskie było mocno zaangażowane w długie wojny z Safawidami o sprawy religii, handlu i terytoriów, w stopniu dużo większym niż to zazwyczaj przedstawia historiografia europejska.

ottoman1580

Tradycyjnym kierunkiem ekspansji był północny zachód. Już od momentu założenia „państwa świętej wojny“ przez Osmana I (panował 1281 – 1324) w północno – zachodniej Anatolii Osmanie usiłowali podporządkować świętej władzy muzułmańskiej terytoria zamieszkane przez niewiernych. Po wielkich zwycięstwach Selima I na wschodzie i na południu jego sukcesor, Süleyman Wspaniały (panował 1520 – 66), skierował energię osmańską na tradycyjne drogi ekspansji. Swoją władzę rozpoczął w  typowy sposób dla świętych wojowników, przez wielkie zwycięstwo, w wyniku którego zajął Belgrad, południową flankę Węgrów w roku 1521. Później nastąpiło rozgromienie armii węgierskiej pod Mohacsem w 1526 roku oraz oblężenie habsburskiej stolicy – Wiednia w 1529 roku. Przed kapitulacją uratowało miasto tylko to, że żołnierze tureccy chcieli powrócić do domów przed nadciągającą zimą. Przez jakiś czas Węgrzy byli wasalami Osmanów, ale w latach 40-stych XVI wieku przejęli oni formalną kontrolę nad znacznym terytorium tworzącym półksiężyc sięgający od Triestu po Krym na wschodzie, a przebiegający tuż obok murów Wiednia.

Wielkie sukcesy Osmanowie odnieśli  także w basenie Morza Śródziemnego. Od końca XV wieku kontrolowali już Morze Czarne, co było następstwem zdobycia Konstantynopola i zajęcia cieśniny Bosfor. Teraz panowali również nad Morzem Egejskim, usuwając z Rodos rycerski zakon joannitów w 1522 oraz Wenecjan z ich ośrodków w Egei około 1540 roku. W tym samym czasie, wykorzystując arabskich piratów jako forpocztę zajęli wybrzeża północnoafrykańskie po Maroko, później zaś bronili ich przed atakami Habsburgów, korzystając z czasem z pomocy Francji. Wybitną postacią ekspansji śródziemnomorskiej był Chajr ad – Din, znany chrześcijanom jako Barbarossa. Początkowo był on piratem z bazą w Tunisie (1502), po czym w 1533 roku stał się wielkim admirałem floty osmańskiej. Ekspansja ta osiągnęła dwukrotnie swój szczyt. W 1551 i 1556 roku Osmanie próbowali zająć Maltę, otwierającą drogę ku zachodniej części basenu Morza Śródziemnego. Kiedy druga próba nie powidła się, anektowali w 1570 roku Cypr i skoncentrowali się na umacnianiu swojej pozycji na wschodnich terenach Śródziemnomorza. Ich władza na tym obszarze osłabła tylko czasowo w wyniku klęski pod Lepanto w 1571 roku.

Źródło: Wielkie kultury świata – Islam