Tagi

Wraz z nastaniem dynastii Umajjadów zrodziła się nowa .sytuacja: powstało potężne państwo, rozciągające swoją władzę od Azji ,Środkowej po Hiszpanię, co stworzyło bezprecedensowe problemy administracyjne i finansowe, chodziło bowiem przede wszystkim o zachowanie politycznej supremacji nad tym wielkim terytorium. Z punktu widzenia sztuki panowania Umajjadzi dokonali niezwykłego dzieła, jakim było utrzymanie tak wielkiego imperium, jednakże z religijnego punktu widzenia ich panowanie odznacza się wyraźnym odejściem od osiągnięć wcześniejszego okresu. W odróżnieniu od poprzednich kalifów nie byli zainteresowani podtrzymaniem i stosowaniem Boskiego
prawa. Przede wszystkim bowiem interesowała ich władza i .zarządzanie nowym imperium. Większość zagadnień prawnych rozpatrywali z punktu widzenia praktyki.

Przez niemal sto lat władzy umajjadzkiej odpowiedzialność za utrzymanie szari’atu i za jego realizację spadła na poszczególnych sędziów (kadich), którzy w tym okresie byli rzeczywistymi interpretatorami prawa. Są oni — szczególnie zaś kadiowie egipscy wymienieni w kronikach Al-Kindiego. źródła te pokazują, jak owi sędziowie rozpatrywali kwestie prawnicze związane z codzienną praktyką, starając się czerpać przykłady z precedensów wcześniejszej praktyki, ale przede wszystkim z Koranu i hadisów, do nowych sytuacji, z jakimi mieli do czynienia.

W religijnej społeczności zarówno sunnickiej jak i szyickiej — zrodziła się reakcja przeciwko praktykom Umajjadów, co w znacznym stopniu przyczyniło się do ich upadku. Pod koniec okresu Umajjadów wszyscy zdawali sobie sprawę, że społeczność muzułmańska, a zwłaszcza państwo, odchodziły od ideałów islamu. Cała religijnie świadoma społeczność muzułmańska, szczególnie zaś szyici, którzy nigdy nie zaakceptowali władzy umajjadzkiej. występowała przeciwko praktykom państwa. I dlatego wraz z nastaniem Abbasydów nastąpił gwałtowny wzrost aktywności zmierzającej do oczyszczenia praktyk politycznych i społecznych oraz kodyfikacji Boskiego prawa ustalonego w Koranie i hadisach.

W tym przełomowym okresie pojawiło się kilku ludzi cis wielkim geniuszu, dążących do zachowania integralności religii: podjęli się oni zadania kodyfikacji prawa. Ze względu na olbrzymi zasięg terytorialny świata muzułmańskiego sędzia w Chorasanie nie zawsze stawiał czoło tym samym codziennym problemom, co sędzia W Maghrebie, Al-Kufie czy w Me-dynie. Te dwa ostatnie miasta były szczególnie ważne dla rozwoju prawa. Medyna była miastem arabskim, w którym przetrwały niektóre dawne więzi plemienne i rodzinne, Al-Kufa natomiast powstała w okresie muzułmańskim. W niej to Arabowie, Persowie i miejscowa ludność aramejska stworzyli nową -społeczność związaną wspólnymi ideami islamu. Oba miasta były ośrodkami wczesnej władzy muzułmańskiej, zapewniając warunki każdemu, kto chciałby zająć się studiowaniem praktyk wczesnej gminy muzułmańskiej. Z tych miast pochodzili pierwsi twórcy prawa sunnickiego – Ibn Malik z Medyny, Abu Haniifa z Al-Kufy. Obaj stworzyli szkoły prawa wnikliwie studiując Koran, hadisy i praktyki poprzednich pokoleń. Opierając się na drobiazgowych studiach, opracowali kompendia prawa, w których zostały wyznaczone i usystematyzowane zasady szari’atu w odniesieniu do wszystkich aspektów życia.

W tym okresie wciąż istniała potrzeba systematyzacji zasad i metod jurysprudencji oraz ustalenia ostatecznej formy upowszechniania prawa. Tę potrzebę zaspokoił Asz-Szafi’i, które-go wyjątkowy geniusz zapewnił islamowi sunnickiemu najpełniejszą — i można by powiedzieć — najbardziej elegancką metodę prawodawstwa. Asz-Szafi’i ustalił, że hadisy nie tylko są pomocne w rozumieniu Koranu, lecz również są źródłem dla szari’atu. Wyjaśnienie roli, jaką w szari’acie pełniły hadisy, zawdzięcza się przede wszystkim jemu, tak samo jak określenie roli stosunku idżmy i kijasu. W osobie Asz-Sza-fi’iego muzułmańskie prawodawstwo doczekało się najpełniejszej i najtrwalszej systematyzacji.

W szkole Asz-Szafriego, założyciela trzeciej szkoły prawa sunnickiego, wykształcili się uczniowie, z których każdy podkreślał pewien aspekt źródeł szari’atu, tacy jak Ibn Hanbal, który opierał się zasadniczo tylko na Koranie, a potem na hadisach Proroka, mniejsze znaczenie przypisując idżmie i kijasowi, czy jak Da’ud Ibn Chalaf, który uważał, że jedynie zewnętrzne (zahir) znaczenie Koranu powinno być brane pod uwagę. Tak powstała szkoła zahirycka. Natomiast szkoła Ibn Hanbala
stała się czwartą uznaną szkołą prawa sunnickiego.. Typowa była dla niej pogarda dla metod racjonalistycznych, całkowite oparcie się na hadisach. Natomiast szkoła zahirycka stopniowo została zapomniana.

Cztery zasadnicze szkoły prawa sunnickiego — malikicka, hanaficka, szafi’icka i hanbalicka, stanowiące po dziś dzień uznane szkoły szari’atu, pojawiły się w trzecim wieku hidżry. Najmniejszą liczbę zwolenników ma szkoła hanbalicka, która przez długi czas miała swoje centrum w Egipcie i Syrii, ona też legła u podstaw ruchu wahhabickiego. Szkoła szafi’icka zawsze była silna w Egipcie i do pewnego stopnia w Syrii. Szkoła malikicka dominuje w Afryce Północnej, a jej zwolennicy tworzą najbardziej homogeniczne skupisko w prawie sunnickim. Natomiast szkoła hanaficka była oficjalnie uznana przez Osmanów i jest rozpowszechniona w Turcji, we wschodnich rejonach świata arabskiego oraz w Pakistanie i w Indiach.

 

 

Reklamy