Tagi

Ponieważ istnieje jeden lud muzułmański, czyli „społeczność Mahometowa” (umma muhammadijja), powinien być tylko jeden kalif rządzący całą ummą. Jednakże dla zachowania jedności wspólnoty muzułmańskiej istotna jest nie tyle liczba kalifów, ile istnienie szari’atu.
Przeglądając stronice dziejów islamu łatwo zauważyć, że Umajjadzi, którzy przyszli po pierwszych czterech kalifach, w zasadzie przypominali władców świeckich. Niektórzy z nich, jak na przykład Jazid, w prywatnym życiu łamali zasady szari’atu, a wielu innych można nazwać tyranami. Jednakże między nimi a współczesnymi tyranami była istotna różnica, która polegała na tym, ze w okresie umajjadzkim szari’at mimo wszystko był stosowany w praktyce, natomiast w czasach współczesnych w wielu krajach podejmuje się próby zniszczenia szari’atu.

Po upadku Umajjadów zachodnie rejony islamu nie chciały się podporządkować Abbasydom i wkrótce w świecie muzułmańskim pojawiło się kilku władców, a nawet kilku kalifów, jednocześnie. Co więcej, po zniszczeniu kalifatu abbasydzkiego przez Hulagu zniszczony został nawet symbol politycznej jedności islamu. Jednakże mimo tych przemian alimowie, a także zakony sufickie na wschodnich rubieżach świata islamu, zdołali obronić szari’at nawet przed najazdem mongolskim. I dlatego, wbrew wszystkim tym wydarzeniom, właśnie dzięki zachowaniu szari’atu, przetrwała jedność islamu. I choć nie było już jednej władzy politycznej panującej nad całym światem muzułmańskim, te same prawa stosowano na dworze w Ma-roku i w Indiach Północnych. Panowanie Boskiego prawa umożliwiało przetrwanie jedności gminy i gwarantowało muzułmański charakter.

Oczywiście w ciągu dziejów, w wyniku różnych przemian i wydarzeń, sunnicka teoria polityki ulegała rewizji. Pojawienie się potężnych królów czy sułtanów, którzy szybko stali się rzeczywistymi władcami kraju, bo mieli władzę większą od kalifów, zrodziło nową sytuację. W okresie seldżuckim sunniccy teoretycy polityki w miejsce podziału uwzględniającego szari’at i kalifa wprowadzili trójczłonową strukturę obejmującą szari’at, kalifa symbolizującego panowanie szari’atu oraz sułtana, który rzeczywiście sprawował władzę. Niektórzy muzułmanie w Indiach nadal wymieniali imię abbasydzkiego kalifa podczas piątkowych kazań, co było symbolem panowania szari’atu, choć kalifat abbasydzki dawno już przestał istnieć. Zasadniczym elementem, który przetrwał przez wieki, był szari’at i w ten sposób ostała się zasadnicza nomokratyczna natura społeczeństwa muzułmańskiego, a polityczne zamieszki, nawet o tak kolosalnym zasięgu jak inwazja mongolska, nie zdołały zniszczyć jedności gminy muzułmańskiej, którą ustanawiał i ochraniał szari’at.
W sferze gospodarki szari’at zawiera zarówno określone szczegółowe przepisy, jak i ogólne zasady. Ustala pewne formy podatków takich jak zakat, a w wypadku szyitów również chums, który przez długie wieki płacili wierni muzułmanie. Obowiązywały jednak nie tylko szari’ackie przepisy podatkowe. Weźmy na przykład przepisy dotyczące podatku gruntowego. W Syrii od czasów umajjadzkich podatki pobierano zgodnie z zasadami bizantyńskimi, a w Persji zgodnie z prawem sasanidzkim. A po najeździe mongolskim w niektórych wsiach rentę gruntową pobierano zgodnie z zasadami mongolskimi.

Ogólnie biorąc, ekonomiczne zasady szari’atu opierają się na szacunku dla własności prywatnej, a jednocześnie przeciw-stawiają się nadmiernemu gromadzeniu bogactw w rękach jednej osoby albo grupy. Zakazana jest szczególnie lichwa, a płacenie zakatu służy „oczyszczeniu” majątku i rozdzieleniu jego części między pozostałych członków gminy przez „muzułmański publiczny skarbiec” (bajt mal al-muslimin). Uznanie nienaruszalnego charakteru własności prywatnej jest jasno wypowiedziane w Koranie. W gruncie rzeczy prawodawstwo gospodarcze Koranu nie miałoby sensu, gdyby nie istniała własność prywatna. Zgodnie z szari’atem człowiek otrzymuje prawo własności od Boga, a posiadanie jest koniecznym warunkiem dla doskonalenia duszy na tym świecie pod warunkiem, ze pozostaje się w granicach wyznaczonych przez szari’at. Ci, którzy interpretują nauki
islamu w czysto socjalistycznych terminach, występują przeciwko tekstowi samego Koranu, który poucza człowieka, co powinien robić ze swoją własnością. Koran nie może wydawać praw dotyczących własności, nie uznając jednocześnie własności prywatnej.

Spośród wszystkich zasad szari’atu przepisy gospodarcze na-leżą chyba do tych, które w sposób najmniej doskonały były realizowane w dziejach islamu. Zawsze jednak istniały jako ideał, do którego się dążyło; nie można go jednak było w pełni zrealizować ze względu na niedoskonałość ludzkiej natury. Ogólny duch przepisów szari’atu głęboko przeniknął do ekonomicznego życia muzułmanów. I choć określone formy po-datków mogły nie być wprowadzone, bo nakładano podatki nie uwzględnione w szari’acie, to ogólne zasady ekonomiczne szari’atu były stosowane przez całe dzieje islamu wśród tradycyjnych kupców i gildii rzemieślniczych.
Natomiast społeczne zasady szari’atu obejmują szeroki za-kres spraw, których nie sposób w pełni tu omówić. Szari’at tworzy model rozwijającego się społeczeństwa, ale nie we współ-czesnym, proletariackim sensie, lecz społeczeństwa typu tradycyjnego. Przed nadejściem islamu istniała arystokracja arabska i perska. Islam przekształcając społeczeństwo, nie dokonał zmian jakościowych, lecz sprawił, że wiara stała się kryterium wartości człowieka zgodnie ze znanym wersetem koranicznym: „Zaiste najszlachetniejszy z was jest dla Boga ten, który jest najbardziej bogobojny” (XLIX, 13: inna akramakum inda Allah atkakum). Podkreślając naczelną wartość religii, islam umożliwiał ludziom wznoszenie się po drabinie społecznej dzięki opanowaniu nauk religijnych. Utalentowany człowiek mógł się stać alimem i cieszyć się szacunkiem większym niż książę. Podobnie zakony sufickie zachowały hierarchię duchową, w której pozycja człowieka zależała od jego duchowych kwalifikacji, a nic od pozycji społecznej. Mistrzowie suficcy i święci należeli do najbardziej szanowanych osób, i to zarówno wśród królów jak i wśród żebraków.

 

Advertisements