Tagi

Religijna droga awansu społecznego nie tylko przetrwała do czasów współczesnych, ale również sarno zdobywanie wiedzy stanowi do dziś drogę do wyższej pozycji społecznej. I choć dzisiaj nauka i oświata mogą mieć charakter świecki, to jednak zachowują w oczach społeczeństwa muzułmańskiego prestiż religijny. W wielu krajach muzułmańskich są ludzie zajmujący znaczące pozycje, których ojcowie czy dziadowie byli prostymi kupcami wysyłającymi swoje dzieci do szkół. Dzieci zaś dzięki zdolnościom zdołały maksymalnie wykorzystać swoje wykształcenie, by stać się czołowymi postaciami w społeczeństwie. Jest to prawda odnosząca się zarówno do całych dziejów muzułmańskich, jak i do teraźniejszości. Iluż to było w świecie muzułmańskim wezyrów, a nawet królów, którzy stali się najpotężniejszymi osobami w swoich krajach dzięki własnym umiejętnościom. Szari’at, podkreślając znaczenie wiary religijnej jako kryterium wartości człowieka, stworzył prężne społeczeństwo, które jednak nie było liczne i nie tłumiło jakości w imię pozornego egalitaryzmu, jak to obserwujemy w wielu współczesnych społeczeństwach.

Cytując współczesnego mędrca można by powiedzieć, że islam jest „demokracją żonatych zakonników”, to znaczy jest społeczeństwem, w którym istnieje równość w sensie religijnym, bo wszyscy ludzie są kapłanami, są równi wobec Boga i rządzą w Jego imieniu na ziemi. Jednakże ten, kto lepiej potrafi wykorzystać swoją prawdziwą naturę; jest jakościowo lepszy od tego, kto -tylko przypadkowo zasłużył na miano człowieka. Równość ludzi wynika nie z ich cech, które w sposób oczy-wisty są różne, ale stąd, że wszyscy ludzie mają możliwość urzeczywistnienia swojej teomorficznej natury i wypełnienia celu ludzkiej egzystencji.

W zakresie struktury socjalnej nakazy szari’atu podkreślają rolę rodziny jako komórki społecznej, rodziny w szerokim rozumieniu, a nie ograniczonej do współczesnej jej postaci. Największym społecznym osiągnięciem Proroka w Medynie było rozbicie istniejących więzi plemiennych i zastąpienie ich więzami religijnymi, które obejmowały zarówno całą społeczność muzułmańską, jak i rodzinę. Rodzina muzułmańska jest miniaturą społeczności muzułmańskiej i jej mocną podstawą. W jej ramach mężczyzna albo ojciec pełni rolę imama zgodnie z patriarchalną naturą islamu. Na jego barkach spoczywa religijna odpowiedzialność za rodzinę. Jest w jakimś sensie kapłanem,- może bowiem odprawiać rytuały, które w innych religiach są zarezerwowane dla urzędu kapłańskiego. W rodzinie ojciec podtrzymuje zasady religii, a jego autorytet symbolizuje autorytet Boga na świecie. Mężczyzna jest szanowany w rodzinie właśnie z powodu swej kapłańskiej funkcji. Bunt kobiet muzułmańskich w niektórych regionach świata islamu pojawił się wtedy, gdy mężczyźni przestali pełnić funkcję religijną i utracili swoje męskie i patriarchalne znaczenie. Ulegając feminizacji, wywołali bunt części kobiet, które przestały odczuwać autorytet religii.

Tradycyjna rodzina jest także elementem stabilizującym społeczeństwo, a cztery żony, które może poślubić muzułmanin, symbolizują tę stabilność podobnie jalK czteroboczna Al-Kaba. Wielu ludzi nie mogło zrozumieć, dlaczego taka struktura rodziny jest dozwolona W islamie, atakowali więc islam tak, jakby poligamia była cechą tylko tej religii. I to  znów modernizm przynosi chrześcijańskie przesądy na temat poligamii, co doprowadziło do tego, że niektórzy nazywają ją niemoralną i przedkładają prostytucję nad system społeczny, który minimalizuje wszelkie stosunki pozamałżeńskie. Problem stanowiska zachodnich obserwatorów nie jest tak ważny jak opinia zmodernizowanej części społeczeństwa muzułmańskiego, które nie jest, w stanie zrozumieć nauk szari’atu w tym zakresie, ponieważ posługuje się kryteriami zapożyczonymi od współczesnego Zachodu.

Nie ulega wątpliwości, że w niewielkiej, lecz znaczącej części społeczeństwa muzułmańskiego narodził się bunt kobiet przeciwko tradycyjnemu społeczeństwu muzułmańskiemu. W każdej cywilizacji pojawia się reakcja przeciwko istniejącym siłom czy działaniom. Renesansowe uwielbienie dla przyrody jest bezpośrednią odpowiedzią na średniowieczną koncepcję natury jako sfery ciemności i zła, których należy unikać. Podobnie w islamie patriarchalna i męska natura tradycji rodzi bunt w tych kobietach, które uległy agresywnej modernizacji; jest to bunt gwałtowniejszy i ostrzejszy niż w hinduizmie, gdzie element matriarchalny był zawsze silny. „Zmodernizowane” muzułmanki buntując się przeciwko tradycyjnej strukturze rodziny muzułmańskiej występują przeciwko czternastu wiekom islamu, a wiele z nich nawet nie wie, jakie wewnętrzne siły pchają je ku temu. To właśnie patriarchalna struktura islamu sprawia, że reakcja niektórych zmodernizowanych kobiet jest dziś tak gwałtowna. Są to. wprawdzie nieliczne kobiety, ale jest ich więcej niż muzułmanów spragnionych wszystkiego, co zachodnie. Szukają nowoczesności w ubiorze i obyczajach z zapamiętaniem, które trudno zrozumieć, jeśli nie weźmie się pod uwagę głębokich czynników psychologicznych.

Z muzułmańskiego punktu widzenia kwestia równości mężczyzn i kobiet nie ma sensu. Przypomina dyskusję o równości róży i jaśminu. Każdy z tych kwiatów ma swój zapach, barwę, kształt i piękność. Mężczyzna i kobieta nie są tacy sami; każde z nich ma szczególne cechy. Kobiety nie są równe mężczyznom. Ale i mężczyźni nic są równi kobietom. Islam przedstawia ich funkcje w społeczeństwie nie jako współzawodnictwo, lecz uzupełnianie się. Każde ma swoje obowiązki i rolę zgodnie z ich naturą i budową.

Mężczyzna ma pewne przywileje, takie jak autorytet społeczny i swobodę poruszania się, w związku z czym musi spełniać wiele trudnych obowiązków. Przede wszystkim ponosi pełną odpowiedzialność ekonomiczną. Jego obowiązkiem jest całkowite utrzymanie .rodziny, nawet jeśli ma bogatą żonę, która może stać się całkowicie niezależna materialnie. W tradycyjnym społeczeństwie muzułmańskim kobieta nie musi się troszczyć o zarabianie na życie. Zawsze istnieć będzie szersza formuła rodziny, w której jest dla niej miejsce i schronienie przed społecznymi i ekonomicznymi problemami, choćby nawet nie miała męża czy ojca. W systemie szerokiej rodziny mężczyzna często utrzymuje nic tylko swoją żonę, ale również matkę, siostrę, ciotki, szwagierki, a czasami nawet kuzynki .i dalszych krewnych. Dlatego też żyjąc w mieście kobieta jest zwolniona z trudu szukania pracy za wszelką cenę i ponoszenia ekonomicznych ciężarów życia. Na wsi natomiast rodzina stanowi jednostkę gospodarczą, a pracę wykonuje wielka rodzina bądź całe plemię.

Ponadto kobieta nie musi sama szukać męża. Nie musi się obnosić ze swoją urodą, snuć tysięcy planów w nadziei przyciągnięcia przyszłego małżonka. Wielki niepokój związany z koniecznością znalezienia męża, strach przed przepuszczeniem okazji, jeśli nie dołoży się dość starań w odpowiednim momencie, tego wszystkiego oszczędzono muzułmańskim kobietom. Mogą one pozostać wierne swojej prawdziwej naturze i oczekiwać w domu na odpowiedniego partnera. Zwykle prowadzi to do małżeństwa opartego na poczuciu religijnego obowiązku, a więc związku stałego; zapewnia także społeczną równość obydwu stron. Takie małżeństwo jest zwykle trwalsze, o wiele rzadziej kończy się rozwodem niż małżeństwa oparte na chwilowych uczuciach, często nie rozwijających się w bardziej stałe związki.

Po trzecie wreszcie, muzułmańskiej kobiecie oszczędzono bezpośredniego uczestnictwa w sprawach wojskowych i politycznych, choć w rzadkich wypadkach pojawiały się w islamie kobiety będące wojownikami. Niektórym może się to wydawać ograniczeniem, jednakże w świetle rzeczywistych potrzeb kobiecej natury łatwo dostrzec, że dla większości kobiet taki obowiązek jest trudny do zniesienia. Nawet we ‚współczesnych społeczeństwach, w których starano się postawić znak równości między kobietami a mężczyznami, jakby między nimi nie było różnic, kobietom zwykle oszczędza się zaciągu do wojska z wyjątkiem sytuacji krańcowych.

Te przywileje kobieta musi opłacać pewnymi obowiązkami, z których najważniejszym jest stworzenie domu swojej rodzi-nie i właściwe wychowanie dzieci. W domu kobieta rządzi jak królowa, a mężczyzna muzułmanin jest w pewnym sensie gościem u swojej żony. Dom i wielka rodzina stanowią dla muzułmanki jej świat. Pozbawienie tego oznaczałoby odcięcie jej od świata albo śmierć. Sens istnienia kobieta odnajduje w wielkiej rodzinie, która ma strukturę umożliwiającą jej najlepsze zaspokojenie podstawowych potrzeb i spełnienie własnej osobowości.
A zatem szari’at ujmuje funkcję mężczyzny i kobiety zgodnie z ich naturą, czyli dopełniająco. Mężczyznę obdarza przywilejem społecznego i politycznego autorytetu, swobodą działania, za co musi płacić spełnianiem ciężkich obowiązków ochraniania rodziny przed wszystkimi siłami i naciskami społecznymi, ekonomicznymi i innymi. I choć jest panem w wolnym świecie i kapłanem w rodzinie, w domu mężczyzna zachowuje się jak osoba uznająca i respektująca władzę kobiety. Dzięki wzajemnemu zrozumieniu i spełnianiu obowiązków, jakie na nich nakłada Bóg, kobieta i mężczyzna mogą w pełni realizować swoje osobiste życie tworząc mocną rodzinę, stanowiącą podstawową komórkę społeczeństwa muzułmańskiego.