Tagi

Prócz spraw politycznych, ekonomicznych i społecznych szari’at zajmuje się również tym, co jest najważniejsze w każdej religii, a mianowicie stosunkami między człowiekiem a Bogiem. Zasadniczą częścią szari’atu są problemy rytuału, czyli aktów wiary, które każdy muzułmanin musi spełniać; są to rytualne i obrzędowe praktyki muzułmanów. Z tych obrzędów najważniejsza jest codzienna modlitwa (salat), która, jak widzieliśmy, stanowi podstawę religii. Żadna czynność związana z szari’atem nie jest tak ważna jak odprawianie tych modlitw. Poprzedza je wezwanie (azan) i ablucje (wudu), oznaczające nie tylko fizyczne oczyszczenie ciała, lecz również oczyszczenie duszy. Dzięki nim brud egzystencji oddzielającej od Boga zostaje zmyty i człowiek jest gotów stanąć przed Bogiem. Nagle czuje, że jego ciało jest napromieniowane światłością, że powróciło do swojej rajskiej czystości.

Po ablucjach następuje modlitwa, która jak wiadomo  odbywa się o wschodzie słońca, w południe, wieczorem o za-chodzie słońca” w nocy. Ciągłe powtarzanie modlitwy o określonych porach dnia i nocy służy systematycznemu przełamywaniu owego marzenia o beztrosce, jaka stale ogarnia człowieka. Człowiek żyje na tym świecie wśród marzeń i dlatego zapomina o Bogu. Kanoniczne modlitwy przerywają te marzenia przy-najmniej parę razy dziennie. Na kilka chwil wydobywają człowieka z ciągłych rozmyślań i zmysłowych wrażeń, na które składa się świat, i stawiają go twarzą w twarz z Bogiem. Dzięki tym modlitwom człowiek uświadamia sobie swą teomorficzną naturę, w każdym razie dopóki się modli. Modlitwy stają się dla niego cennym schronieniem w życiowej ‚burzy. Tylko święty potrafi żyć w nieustannej modlitwie, nie tracąc czujności.

Kanonicznych modlitw nie należy utożsamiać z indywidualnymi modlitwami o charakterze dodatkowym. W modlitwach kanonicznych człowiek staje przed Bogiem jako przedstawiciel wszystkich stworzeń. Modli się za wszystkie istoty i w ich imieniu. Z tego też względu, jak już, powiedzieliśmy, wersety sury „Otwierającej” (Al-Fatiha), tworzącej ośrodek modlitw kanonicznych, występują w pierwszej osobie liczby mnogiej, a nie pojedynczej. Recytuje się: „Ciebie (tylko) wielbimy”, a nie „Ciebie wielbię”. W tych modlitwach człowiek, pełni rolę namiestnika Boga na ziemi i modli się w imieniu wszystkich istot.
Kanoniczne modlitwy zajmują najważniejsze miejsce w szari’acie i są obowiązkowe. Nie dotyczy to piątkowych modlitw zbiorowych, które są szczególnie zalecane, zwłaszcza w islamie sunnickim, ale nie są obowiązkowe. Modlitwy piątkowe służą tworzeniu społecznej spójności wśród wiernych, a także są okazją dla nauczycieli religijnych do wygłaszania moralnych i religijnych nauk. Ponadto zawsze były związane z władzą polityczną, a podczas piątkowego kazania chętnie wymieniano imię władcy. Mimo wielkiego znaczenia modlitwy piątkowe nie są tym samym, co codzienne modlitwy kanoniczne, które można odprawiać w domu, w meczecie albo na wolnym powietrzu, przyroda jest bowiem pierwotnym meczetem stworzonym przez Boga, a przez to stanowi doskonale tło dla aktów wiary. Piątkowe modlitwy winno się odprawiać zbiorowo i zwykle odbywają się w meczecie; modlitwy kanoniczne można odprawiać ‚wszędzie, są one absolutnie obowiązkowe dla wszystkich muzułmanów.

 

Po modlitwie kanonicznej (salat) drugim podstawowym aktem wiary, obowiązującym każdego muzułmanina  z wyjątkiem chorych i podróżnych  jest post w ciągu świętego miesiąca ramadanu. W islamie post jest czynnością zalecaną, ale w miesiącu ramadanu staje się obowiązkiem ,religijnym. Post od-pierwszych oznak świtu aż po zachód słońca dotyczy nie tylko powstrzymania sie
od jedzenia, picia i przyjemności seksualnych, ale także od złych myśli i uczynków. Jest to rygory-styczna metoda samooczyszczenia. Przypomina noszenie Boskiej zbroi chroniącej przed światem, jest wprowadzeniem do ciała czystości śmierci, czystości i świeżości podobnej do kryształu, twardego i niezmiennego, a jednak przeźroczystego dla światła.

 

Próba postu ma duchowe znaczenie przede wszystkim dlatego, że człowiek świadomie podporządkowuje się nakazom Boskim. Nadto post pozwala człowiekowi powstrzymać zwierzęce instynkty i zrozumieć, ze jest czymś więcej niż zwierzę-ciem. Póki człowiek w pełni poddaje się swoim namiętnościom i skłonnościom. w niewielkim stopniu różni się od zwierząt, tyle że zwierzęta są niewinne i otwarte wobec własnej natury, a człowiek nie. Jedynie wtedy, gdy człowiek natęża wolę ducha dzięki ascezie skierowanej przeciw zwierzęcym skłonnościom, zdaje sobie sprawę ze swojej wyższości. Nawet zmysłowe radości stają się wzniosłe dzięki negacji. Pełne zaspokajanie zmysłów przytępia je. Dlatego też ów miesiąc postu pozwala człowiekowi lepiej docenić dary, jakie mu zesłał Bóg, a które zazwyczaj przyjmuje za oczywiste. Nadto jest to okres dobroczynności, wówczas bowiem człowiek- dzieli się z tymi, którzy pod względem materialnym są obdarzeni mniejszym błogosławieństwem niż on. Przede wszystkim jednak jest to miesiąc oczyszczenia, miesiąc pełen łask, w tym bowiem miesiącu został objawiony Koran, a na jedną z ostatnich nieparzystych nocy ramadanu przypada „Noc Potęgi” (Lajlat al-Kadr). W miesiącu tym bramy raju są bardziej uchylone, a muzułmanie jako po-szczególne osoby i cała społeczność mogą się dzięki łasce Bo-żej oczyścić i odnowić duchowe siły społeczeństwa.

Pielgrzymka do Mekki (hadżdż) to kolejny obowiązek, którego można się jednak podjąć jedynie wtedy, gdy spełnione zostaną określone warunki. Człowiek dysponujący wystarczającymi środkami powinien raz w życiu odbyć pielgrzymkę do Mekki, która w islamie stanowi centrum świata. Hadżdż z powodu licznych trudności, z jakimi się wiązał i nadal się wiąże mimo wielu współczesnych udogodnień, jest sposobem oczyszczenia. Człowiek podróżuje ku ośrodkowi, do domu Bożego, prosząc tam o przebaczenie za grzechy. Dzięki swojemu żalowi i odprawieniu rytuałów zostaje oczyszczony. Odtąd powinien pędzić pełen oddania Bogu żywot, kiedy zaś przybywa do domu, przynosi ze sobą czystość i łaskę (baraka) domu Bożego. W ten sposób jakaś cząstka owego centrum zostanie rozsiana po świecie, a dzięki temu dorocznemu rytuałowi cała społeczność muzułmańska ulega oczyszczeniu. Hadżdż jest również zadziwiającym sposobem osiągnięcia społecznej integracji. Przez wieki corocznie muzułmanie ze wszystkich stron świata spotykali się, wymieniając poglądy i towary. Poznawali wielkość świata muzułmańskiego, bliżej zapoznając się z innymi jego regionami.
Hadżdż odgrywał również istotną rolę w przepływie wiedzy z jednej strony świata muzułmańskie-go do drugiej; pozwoliło to pewnemu współczesnemu naukowcowi z Zachodu nazwać hadżdż pierwszym w dziejach ludzkości międzynarodowym kongresem naukowym. Jednak znaczenie pielgrzymki wiąże się przede wszystkim z jednoczeniem społeczności muzułmańskiej i szerzeniem czystości płynącej z ośrodka ku peryferiom.

Z innych zasadniczych obowiązków rytualnych przepisanych przez szari’at najważniejsze są: zakaź i dżihad, czyli święta wojna. Pierwszy z tych obowiązków to płacenie tego, „co należne Bogu, z wszelkich naszych dochodów”. Jest to więc pewna forma ofiary (uświęcenie — sacer-facere), która oczyszcza i legalizuje wydatki nadając życiu ekonomicznemu człowieka sankcję religijną. Dżihad w ogólnym sensie jest działalnością okazjonalną, odmienną od tych, które podejmuje się stale. Jego znaczenie zawsze się, wiąże z „wielką świętą wojną”, która, jak już zaznaczyliśmy wcześniej, jest
nieustanną wojną prowadzoną przez każdego muzułmanina przeciwko złu i siłom rozbijającym go od wewnątrz.

Nie tylko dżihad, ale wszystkie inne nakazy szari’atu mają również znaczenie wewnętrzne i duchowe. Salat oznacza prze-budzenie się ze snu zapominania i stałe wspominanie Boga; post oznacza śmierć własnego namiętnego „ja” i odrodzenie w czystości; pielgrzymka to podróż ‚z zewnętrznych warstw ku ośrodkowi własnego „ja”, ponieważ, jak powiada wielu sufich, serce jest duchową Al-Kabą. Zakaź zakłada również szczodrość i szlachetność ducha. Te wewnętrzne znaczenia nie przeczą zewnętrznym nakazom szari’atu, lecz są uzupełnieniem i spełnieniem ich duchowych celów. I dlatego szari’at stanowi konieczną i wystarczającą podstawę życia duchowego. Każdy, kto chce zostać muzułmaninem, musi zaakceptować szari’at. Najbardziej wy-niosły zamek islamu, w którym przebywają najwięksi mędrcy i święci, zbudowany jest na mocnych fundamentach szari’atu. Nie można pragnąć życia ciuchowego, nie można kroczyć ścieżką ku Bogu (tarika) nie włączywszy się w szari’at.

Niektórzy moderniści ubiegłego wieku próbowali zmienić sza-ri’at, otworzyć bramy idżtihadu po to, by wprowadzić do prawa współczesne praktyki, ograniczając działanie szari’atu do sfery życia prywatnego. Wszystkie te działania są wynikiem szczególnej postawy charakteryzującej się słabością ducha wobec świata, są poddaniem się światu. Ci, którzy dają się pokonać takiemu rozumowaniu, pragną, by szari’at „odpowiadał duchowi czasów”, czyli zachciankom i wymysłom ludzi, i zmieniającej się naturze ludzkiej, tworzącej owe „czasy”. Nie zdają sobie sprawy z tego, że społeczeństwo należy modelować wedle szari’atu, a nie od-wrotnie. Nie zdają też sobie sprawy, że ci, którzy zajmowali się idżtihadem dawniej, byli oddanymi muzułmanami, przedkładającymi interes islamu nad doczesność, nigdy też nie rezygnowali z jego zasad dla własnej korzyści.
Z perspektywy islamu Bóg objawił człowiekowi szari’at, by dzięki niemu mógł naprawiać siebie i społeczeństwo. To człowiek potrzebuje naprawy, a nie objawiona przez Boga religia. Istnienie szari’atu na świecie jest wynikiem miłosierdzia Bożego dla swoich stworzeń; dlatego też Bóg zesłał wszechobejmujące prawo, by mogli się nim kierować, osiągając szczęście na tym i na tamtym -świecie. Szari’at jest zatem ideałem dla społeczeństwa ludzkiego i dla jednostki. Nadaje znaczenie wszystkim działaniom człowieka, integrując jego życie. Jest normą doskonałego życia ludzi i społeczeństw, jest konieczną podstawą wszelkich wędrówek ducha od peryferii ku ośrodkowi. Życie zgodne z szari’atem oznacza życie zgodne z wolą Boga, zgodne z normą, jaką Bóg wyznaczył człowiekowi.

IDEE I WARTOŚCI ISLAMU
Seyyed Hossein Nasr
przełożył
Janusz Danecki

 

Specjalne podziękowania dla Kuby Hardel

Reklamy