Tagi

166px-Wojciech_Bobowski

Wojciech vel Albert Bobowski zasłynął pod osmańskim imieniem Ali Ufki, zwany był też Santuri Ali Ufki. Urodził się ok. 1610 r. Większość historyków przyjmuje, że pochodził z miasta Lwowa, w młodym wieku – zapewne za pośrednictwem Tatarów dostał się do niewoli osmańskiej. W nieznanych okolicznościach trafił do pałacu padyszacha Topkapy. Posiadał wyjątkowe zdolności lingwistyczne, znał – poza polskim i osmańskim – także francuski, niemiecki, włoski i łacinę. Po 19 latach pobytu w Topkapy, około 1657 r., opuścił pałac i rozpoczął karierę dyplomaty.

Bobowski był indywidualnością wszechstronnie uzdolnioną. Przede wszystkim zasłynął jako osmański dragoman (dyplomata pełniący funkcję tłumacza) uzyskując drugą pozycję w państwie w tej kategorii dyplomatów. Dokonywał również przekładów na osmański ważnych dzieł piśmiennictwa europejskiego. Jest on autorem tłumaczeń prac Hugona Grotiusa, Jana Amosa Komeńskiego oraz modlitewników i Biblii. Część jego prac znajduje się w Bibliotheque National w Paryżu. Lecz prawdziwe zasługi położył na polu muzykologii. Niemiecki naukowiec Kurt Reinhard dowodzi, że Bobowski pozostawił zapisane europejską nutacją osmańskie pieśni i utwory instrumentalne. Są to najstarsze dokumenty dotyczące osmańskiej muzyki i z tego powodu ich wartość jest nieoceniona. Do tej pory wykorzystane były tylko częściowo. Rękopis zawiera także podobno ciekawe wzmianki o życiu muzycznym na sułtańskim dworze.

Wychowywany w protestanckiej rodzinie, Bobowski został zaznajomiony z francuskim śpiewem Psalmów. To doświadczenie wywarło duży wpływ na jego tłumaczenie czternastu tureckich Psalmów.

Ten mały zbiór Psalmów znany jest jako Mezmurlar, wydany został w 1665 r. Ali Ufki wykorzystał oryginalne melodie z Psałterza Genewskiego, śpiewnika kalwińskiego. Zrytmizował za pomocą tureckiego modalnego systemu teksty tłumaczone na język turecki. Ze względu na pewne cechy francuskiej prozodii, melodie genewskie mają zazwyczaj asymetryczne metrum, co czyni je bardziej podobnymi do muzyki Bliskiego Wschodu, niż do muzyki europejskiej. Rytmiczna intensywność jest prawdopodobnie jedną z najważniejszych cech wspólnych, a charakter modalny ułatwia ich przekształcenie w tureckie rytmy. Można to zrobić tylko w świetle zmian w intonacji. W wersji Bobowskiego Psalmy są stosunkowo proste, a słowa są łatwe do zrozumienia, przy których muzyka staje się wydawać tylko tłem.

W 2005 r. King’s Singers wraz z Sarband wydała płytę zatytułowaną Sacred Mosty, która zawiera nagrania z Psalmów 5, 6, 9 i pochodzące od ‚Ali Ufki’s psalter.

W ocenie współczesnego tureckiego naukowca Cema Behara „odnoszące się do muzyki dzieła nawróconego na islam Polaka Wojciecha Bobowskiego (który przyswoił sobie osmańskie imię Ali Ufki) są najważniejszymi źródłami tureckiej klasycznej muzyki XVI i XVII w.”. Bobowski pisał także własne kompozycje muzyczne, które grywane są obecnie na Zachodzie.

Bobowski był również malarzem. Orientalista szwedzki C. Jacobowski przypisuje mu autorstwo trzech albumów miniatur znajdujących się w zbiorach europejskich. Pierwszy przywieziony z Turcji w r. 1658 przez ambasadora Ralamba znajduje się w Królewskiej Bibliotece w Sztokholmie, drugi – w zbiorze Lippenheidskim w Berlinie, trzeci zaś w Münsterze jest własnością orientalisty Fr. Taeschnera. Miniatury te „przedstawiają typy z sułtańskiego dworu, sceny z życia na tym dworze i tureckiej stolicy, szczegóły dotyczące ubiorów i uzbrojenia żołnierzy i dworzan, chorążych i śpiewaków, konie, wielbłądy itp.”.

Jeden z albumów został wydany przez Taeschnera. Zdaniem polskiego znawcy sztuki orientalnej Tadeusza Mańkowskiego plastyczna twórczość Bobowskiego nie wykazywała cech „nie tylko polskich, lecz w ogóle zachodnich”. Jego miniatury „są dowodem, że ich autor opanował w pełni techniczne i stylowe właściwości ówczesnego malarstwa miniaturowego. Nie znajdujemy w nich nic, co mogłoby zdradzać zachodni sposób pojmowania tej sztuki”.

Bobowski stał się także prekursorem badań religioznawczo-etnologicznych. Angielski uczony Hyde nie tylko wiele miejsca poświęcił mu w wydanej w 1691 r. broszurze o religii i zwyczajach Turków, ale także dołączył do niej cztery napisane po łacinie rozprawki Bobowskiego z tego zakresu. W Europie znany był wtedy pod nazwiskami Albert Bobowski, Alberto Bobovio, Alberto Bobovio Leopolitano i Albertus Bobovius.

Wojciech Bobowski zmarł w 1675 r. Napisany po włosku jego opis pałacu Topkapy w 1686 r. został przetłumaczony na język francuski przez ambasadora Francji P. Girardina. U schyłku XX w. w opracowaniu A. Berthier i S. Yerasimos jako Relation du Sérail du Grand Seigneur wydany został we Francji co najmniej dwukrotnie (1999, 2000). Pozycja ta w tłumaczeniu na język turecki ukazała się również w Turcji.

 

Źródło: Arabia.pl

Grafika: internet