Tagi

, ,

Prorok był założycielem islamu i przekazicielem objawienia Bożego. Jako taki interpretuje Księgę Boga, zaś jego hadisy i sunna, czyli wypowiedzi i uczynki, stanowią po Koranie najważniejsze źródło tradycji muzułmańskiej. Aby zrozumieć znaczenie Proroka, nie wystarczy, niejako z zewnątrz, przeprowadzić badania nad historycznymi tekstami dotyczącymi jego życia. Trzeba również spojrzeć na niego z muzułmańskiego punktu widzenia, by móc zrozumieć, jaka jest jego pozycja w religijnej świadomości muzułmanów. W wielu językach świata muzułmańskiego mówiąc „Prorok” i mając na myśli Mahometa, wymienia się jego imię wyłącznie z formułką salla Llahu alajhi wa-sallam, co znaczy: Niech Bóg go błogosławi i obdarza pokojem.

Można nawet powiedzieć, że gdy się mówi „Prorok”, ma się przeważnie na myśli proroka islamu. Wprawdzie w każdej religii jej założycie!, będący emanacją uniwersalnego intelektu, staje się emanacją, słowem, ucieleśnieniem, to jednak każdy z założycieli podkreśla tylko pewien aspekt prawdy, reprezentując go w sposób uniwersalistyczny. I choć w wielu religiach występuje wiara w inkarnację, to jednakże gdy się mówi o wcieleniu, ma się na myśli Chrystusa, który je uosabia. I chociaż każdy prorok i święty przeżył „oświecenie”, to właśnie oświecenie odnosi się do Buddy, który jest najbardziej reprezentatywnym i uniwersalnym wcieleniem tęgo doświadczenia. W tym samym sensie prorok islamu jest prototypem i doskonałym ucieleśnieniem proroctwa i dlatego jest Prorokiem w pełnym tego słowa znaczeniu. W islamie każda forma objawienia ujmowana jest w kategoriach proroctwa, które w pełni i całkowicie urzeczywistniło się w Mahomecie — pokój niech mu będzie. Pisze o tym suficki poeta Mahmud Szabistari w swoim niezrównanym Gulszan-i raz („Tajemniczym ogrodzie różanym”):

Pojawienie się proroctwa pochodzi od Adama,

lecz jego doskonałość była w Pieczęci (Proroków)

Niemuzułmaninowi, zwłaszcza zaś ludziom związanym z chrześcijaństwem, trudno zrozumieć duchowe znaczenie Proroka i jego rolę jako pierwowzoru życia religijnego i duchowego. W porównaniu z Chrystusem czy Buddą ziemska kariera Proroka wydaje się nazbyt człowiecza, zbyt zaplątana w zawiłości społecznej, ekonomicznej i politycznej działalności, by mogła służyć za wzór czy model życia duchowego. Dlatego też tak wielu ludzi piszących dzisiaj o wielkich duchowych przywódcach ludzkości nie potrafi go zrozumieć i patrzeć nań z sympatią. Łatwiej dostrzec duchowy blask Chrystusa czy nawet średniowiecznych świętych — chrześcijańskich i muzułmańskich — niż Proroka, choć Prorok jest największym świętym w islamie, bez niego nie byłoby świętości w ogóle.

Przyczyna owej trudności leży w tym, że duchowa natura Proroka jest osłonięta naturą ludzką, a jego czysto duchowe funkcje skrywają się pod jego obowiązkami jako przewodnika ludzi i przywódcy społeczności. Funkcje Proroka nie ograniczały się tylko do duchowego kierowania, lecz także obejmowały organizację nowego porządku społecznego wraz ze wszystkimi implikacjami takiej funkcji. I właśnie ten aspekt jego osobowości osłania przed oczami obcych jego wymiar duchowy. Ludzie z zewnątrz rozumieli jego geniusz polityczny, jego zdolności oratorskie, wspaniałe umiejętności rządzenia, niewielu jednak zdołało pojąć, jak mógł być religijnym i duchowym przywódcą i jak jego życie mogliby naśladować ci, którzy dążą do świętości. Jest to szczególnie wyraźne w czasach współczesnych, gdy religia została oddzielona od innych sfer życia i większość współczesnych nie potrafi sobie wyobrazić, jak istota duchowa może być pochłonięta niezwykle aktywną działalnością polityczną i społeczną.

Jeśli chce się zrozumieć cechy osobowości Proroka, nie można go porównywać z Chrystusem czy Buddą, których posłannictwo było skierowane przede wszystkim do ludzi świątobliwych. Obaj tworzyli społeczności oparte na życiu zakonnym, które później stało się normatywne dla całego społeczeństwa. Ze względu na podwójną rolę „króla” i „proroka”, kierującego ludźmi na tym i na tamtym świecie, Proroka można porównać z prorokami-królami Starego Testamentu, do Dawida i Salomona, a zwłaszcza do Abrahama. Albo, by znów się posłużyć przykładem spoza tradycji Abrahamowej, w hinduizmie duchowy typ osobowości Proroka znajduje swój odpowiednik w Ramie i Krisznie, którzy — choć na podłożu całkiem odmiennej tradycji — byli avatarami, a tym samym królami i panami, uczestniczyli w życiu społecznym, czyniąc wszystko, czego takie życie wymaga, co znalazło odzwierciedlenie w Mahabharacie i Ramayanie.

Taki typ postaci, będącej zarazem istotą duchową, jak i przywódcą ludzi, był na chrześcijańskim Zachodzie niezwykle rzadki, zwłaszcza w czasach współczesnych. Życie polityczne do tego stopnia się oddzieliło od zasad duchowych, ze dla wielu takie połączenie jest niemożliwe, na dowód czego ludzie Zachodu często podają przykład czysto duchowej natury Chrystusa, który mówił: „Moje królestwo nic jest z tego świata”. Historycznie rzecz ujmując, na Zachodzie nie było wiele takich postaci, chyba że się weźmie pod uwagę templariuszy lub, w innym nieco kontekście, tak świątobliwych królów jak Karol Wielki czy Święty Ludwik. Postać Proroka jest więc dla wielu ludzi Zachodu trudna do zrozumienia’, i to niewłaściwe rozumienie, nieraz wspomagane złą wolą, spowodowało pełną niewiedzę na temat jego duchowej natury widoczną w większości dzieł, jakie o nim napisano w językach zachodnich, a tych jest bardzo dużo. Można właściwie powiedzieć, że z głównych elementów islamu rzeczywiste znaczenie Proroka jest najmniej zrozumiałe dla niemuzułmanów, a zwłaszcza ludzi Zachodu.

Seyyed Hossein Nasr